İPA İstanbul Dergisi

İPA İstanbul Dergisi

2021 / 002

İstanbullular için ortak bir bilgi ve deneyim ortamı oluşturmak hedefiyle yola çıkan İPA İstanbul dergisi, İstanbul Planlama Ajansı’nın kuruluşunun yıl dönümünde yayın hayatına başladı.

Derginin ikinci sayısında Dayanışma ve İstanbul’un Kuzeyi temalarına odaklanıyor.

Adil, eşitlikçi ve özgürlükçü bir kent hayatının oluşumuna ve sürdürülmesine katkı sunmayı amaçlayan araştırma ve düşünce dergisi İPA İstanbul’un ikinci sayısı yayımlandı. Bilginin müşterekleşmesi, yerel yönetimlerle kent sakinlerinin bir arada hareket etmesi ve demokratik bir kent hayatının pratiğe dökülmesine imkan sağlamayı hedefleyen derginin ikinci sayısı Dayanışma ve İstanbul’un Kuzeyi temalarına odaklanıyor.

İstanbul’daki dayanışma pratiklerini, ilişkileri ve oluşumları mercek altına alan Dayanışma dosyasında kavram; zaman ve mekânda, kendi içinde dönüşüp yeni içerikler ve farklı anlamlar kazanıyor. Tanıl Bora, Roma Hukuku’ndan Fransız Devrimi’ne, 19. yüzyıl işçi hareketinden günümüze “dayanışma” kelimesinin zaman içerisindeki serüvenini bir arkeolojik çalışma titizliğiyle, sadece hafızamızı tazelemek için değil, içinde bulunduğumuz koşullarda dayanışmacı pratiklere yol göstermek için kaleme alıyor. Bugün kendisi de bir dayanışma pratiğine dönüşen sözlük inisiyatifleri ve dayanışma sözlükleri de Omuz Sözlük Grubu aracılığıyla eylemin büyümesinin yolunun kelimelerden geçtiğinin somut örnekleri olarak dayanışmaya güç katıyor. Michele Lancione ve AbdouMaliq Simone ise pandemiyle birlikte mekân üzerinde genişleyen kısıtlama, gözetim, denetim uygulamalarını var olan biyo-kemer sıkma politikalarının devamı olarak ele alıyor. “Kamusal alanda var olma yeteneğimize ne oldu?” sorusunu soran yazarlar, biyo-kemer sıkma politikalarının biçimlendirdiği yeni acil durum mekânını, yeni dayanışma yollarına olanak tanıyacak disiplinsiz yerleşme politikalarıyla aşmayı, karşı edimlere olanak tanıyacak türden bir tahayyülle sınırları yıkmayı, karşılaşma ve dolaşma mekânları için mücadele etmeyi bir zorunluluk olarak önümüze koyuyorlar. Aslıhan Aykaç; kent hakkı bağlamında ortaya çıkan mücadeleleri, tüketici kooperatifleri, gıda toplulukları ve ekolojik pazarlar gibi mevcut dolaşım ilişkilerinin dışındaki eğilimlerle birlikte imkanları ve kısıtlarıyla ele alıyor. Birçok konuda olduğu gibi dijitalleşmenin de dayanışma ekonomileri üzerinde olumlu ve olumsuz etkileri olduğu vurgusuyla Özgür Kurtuluş, platform kooperatifçiliği üzerinden alternatif bir yola ışık tutuyor. İstanbul’a dönüldüğünde ise kentin dayanışma pratiklerini tarihselliğini ele almak için Necdet Sakaoğlu ile Osmanlı İstanbul’unda dayanışma pratiklerini, sarayın rolünü, modern devletle birlikte yaşanan dönüşümlerinin konuşulduğu bir söyleşiye yer veriliyor. Bıraktığı yerden sözü, özellikle 1940'lardan günümüze Anadolu’dan gelen yoğun göç dalgasının merkezi olan İstanbul’da hemşehrilik dayanışmalarının dönüşümünü aktarmak üzere Ayça Kurtoğlu alıyor ve hemşehrilik ilişkileri farklı biçimlerde de olsa bugün hala kente göç edenlerin temel ihtiyaçlarını karşılanmasını sağlayan dayanışma mekanizmalarının başında yer aldığını vurguluyor. Yine yoğun göçün ve soğuk savaş sonrası siyasi konjonktürün sonucu olarak muhafazakâr dayanışma pratiklerinin de güçlendiği biliniyor. İrfan Özet Fatih-Başakşehir hattında tarihsel ve mekânsal olarak bu pratiklerin geçirdiği dönüşüme dair önemli tespitler yapıyor. Ek olarak dayanışmayı pandemi ortamında göçmenler, kadınlar, kafe-bar çalışanları, sanatçı dayanışmaları tarafından dinledik.

Gösterge bölümünde İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nde yeni dönemle birlikte iki temel konudaki politika değişikliğini gözler önüne seren ve toplumsal dayanışma için yerel yönetimlerin nasıl kritik bir role sahip olduğu aktaran metinlere yer veriliyor. Yavuz Saltık Türkiye’deki yerel yönetim deneyimleri açısından yeni bir kavramla karşımıza çıkıyor: Sistem Mezuniyeti. Küresel bir mesele haline gelen güvencesiz çalışma koşullarının İstanbul’daki yansımalarını ve yapılabilecekleri tartışan Güvencesizlik, Yeni Eşitsizlikler ve Çözüm Yolları Konferansı yerel sosyal politikanın yörüngesine dair ipuçları sağlıyor. Aslıhan Aykaç’ın sözünü ettiği kent ve kır arasındaki dayanışma ilişkilerinde yaşanan kopukluğun yerel yönetimlerin politika değişiklikleriyle nasıl tersine döndürüldüğünü, Gökhan Günaydın verileriyle birlikte anlatıyor.

Çok sayıda kent suçuna, öngörüsüz ve yanlış müdahaleye maruz kalan İstanbul’un Kuzeyi’nde hala süren yaşamı görünür kılmayı hedefleyen dosyada, Akile Gürsoy İstanbul’un kuzeyindeki orman köylerini, yaşayan nüfusun zengin tarihsel birikimiyle birlikte anlatırken, kadim bir miras olan bu köylerde hala mutlu yaşamların var olduğunu öğrenmek umudumuzu bir kat daha arttırıyor. Selda Yıldız Kat ve Zeynep Özdamar Thomas ise İstanbul’un kültürel mirasının yalnızca kentsel alanlarla sınırlı olmadığını, kırsal kültür mirası örnekleriyle birlikte anlatıyor. Eylül Şenses ve Onur Yıldız kentin kuzeyinde manda popülasyonu tüm ekosisteme olan etkisi ile ele alıyor. Çağan Keskin, kentin su yapılarının tarihine doğru keyifli bir yolculuğa çıkarıyor. Ayrıca Sahadan bölümünde İstanbul’un Kuzeyi bu kez Kuzey Ormanları Savunması’ndan, İstanbul Walkabout projesinden ve kuş gözlemcilerinden aktarılıyor.

Ekosistem bölümünde, Süreyya İsfendiyaroğlu İstanbul’un gerçek sakinlerinden kuşları yaşam alanlarını, transit geçenleri yaşadıkları ekosistemi aktarıyor.

Kente ilişkin çeşitli konulara yer verilen Metropol Meseleleri bölümünde ise Yasin Çağatay Seçkin Florya Atatürk Ormanı’nı ve yaşadığı dönüşümleri aktarırken, Mustafa Sönmez bütçe göstergelerinden yararlandığı çalışmasında merkez-yerel uçurumuna dikkat çekiyor. Yıldırım Şentürk ise kentte yeri ve sözü oldukça kuvvetli hiphopçılara mikrofon uzatıyor.

Kurumun hafızasını oluşturan çalışanlara yer verilen Büyükşehir Hafızası bölümünde ise suyun sesini dinleyerek sorunları tespit eden İBB emektarı İSKİ’den Adil Gazoz, tarihi yarımadada su hatlarının krokisini kafasında taşımak gibi önemli bir birikim ve deneyimini aktarıyor.

Akademiden bölümünde yakın zamanda yayınlanan Bomonti’de yaşanan dönüşümü mahallenin oluşmaya başladığı 19. yüzyılın sonlarından başlayarak tüm boyutlarıyla ele alan “Bomonti: Kentsel Dönüşüm ve Mekânın Belleği” isimli kitabı, Ayça Yüksel değerlendiriyor.

Devamını Oku
İÇİNDEKİLER
DAYANIŞMA

DAYANIŞMA

TANIL BORA

Dayanışmanın Roma Hukuku’ndan Fransız Devrimi’ne, 19. yüzyıl işçi hareketinden günümüze macerasını keşfetmek yalnızca ortak hafızayı tazelemeyecek, bu eylemin büyümesini de sağlayacak.

SÖZLÜKLER: DAYANIŞMA İÇİN ARAÇLAR

OMUZ

Sözlükler, dayanışma anlarındaki sözcükleri raftan indirme veya belleğimizde hak ettiği yere yerleştirme mecraları olarak dayanışma pratiğinin bir parçası hâline gelebilir.

COVID-19 ACİL DURUM MEKÂNINDA DAYANIŞMA VE BİYO-KEMER SIKMA POLİTİKASI

MICHELE LANCIONE ve ABDOUMALIQ SIMONE

Yenilenmiş acil durum mekânında gözetilmesi gereken bir şey varsa, bu şey yalnızca bireysel eylem veya “kolektif olana” destek verme düzeyinde değildir; disiplinsiz bir yerleşim politikasını, yani sınırlı kontrol ve dolaşımlar içinde kalıcılaşmış kemer sıkma uygulamalarına karşı-edimlerle yanıt veren yollar bulan bir politika tahayyülünü gündeme almaktır.

KENTSEL DAYANIŞMA: İMKÂNLAR VE KISITLAR

ASLIHAN AYKAÇ

Kriz anlarında hatırlanan ve tartışmaların odağına oturtulan dayanışma ağlarının kentlerden kırlara en önemli bileşenlerinden biri dayanışma ekonomileri. Güney yarım kürenin giderek büyüyen metropollerinde dayanışma ekonomi ağları fark yaratabilir mi? İstanbul’da gelişen örneklerin karşılaştığı veya karşılaşabileceği sınırlar neler olabilir?

SOSYAL VE DAYANIŞMA EKONOMİSİNİN DİJİTAL HÂLİ: PLATFORM KOOPERATİFÇİLİĞİ

ÖZGÜR KURTULUŞ

Toplumsal mülkiyet ve demokratik yönetişim ilkelerine dayanan platform kooperatifçiliği, küresel müştereklerin inşasına, yerel ekonomik oluşumların güçlenmesine ve sosyal adaletin, ekolojik ve sosyal sürdürülebilirliğin sağlanmasına katkı sunabilecek alternatif bir dayanışma modeli.

NECDET SAKAOĞLU - OSMANLI İSTANBUL'UNDA DAYANIŞMA (Söyleşi)

Osmanlı İstanbul’unun dayanışma pratikleri neydi, İstanbulluların “komşusu” olan padişahın nasıl bir rolü vardı ve modern devlet ile bu rol nasıl değişti? Tarihçi, araştırmacı, yazar Necdet Sakaoğlu’na sorduk.

HEMŞEHRİLİK VE HEMŞEHRİLİK DAYANIŞMASI

AYÇA KURTOĞLU

Kente göç edenlerin barınma, iş bulma gibi bazı temel ihtiyaçlarını karşılamasını sağlayan başlıca dayanışma mekanizmalardan hemşehrilik ilişkileri, ekonomik ve politik bağlamın etkisiyle de zaman içerisinde dönüşmekte ve “sadakat olarak”, “kendi-merkezli” ve “duygusal yansıtmalı” dayanışma biçimlerini üretmekte.

"DAVA" VE "CV": MUHAFAZAKÂR DAYANIŞMANIN DÖNÜŞÜMÜ

İRFAN ÖZET

Kentleşme ve orta sınıflaşmanın etkisiyle bugün muhafazakârların dayanışma pratiklerinin şekil ve içeriğinde çeşitlenme söz konusu: Mahalle yaşamının hâlen bulunduğu Fatih’te geleneksel (konvansiyonel) ağlara yaslanan dayanışma sürüyor. Site (kent) yaşamının hâkim olduğu Başakşehir’de ise bireylerin “yatırım stratejileri”nin öncelendiği örgütlü ve kurumsal ağlar üzerinden biçimlenen pratikler yayılıyor.

GÖÇMEN DAYANIŞMASI

DİDEM DANIŞ

2018 yılı BM verilerine göre dünyada toplam 68,5 milyon kişi yerinden edilmiş ve bu nüfusun çok ciddi bir kısmı yeni bir yaşam kurma hayali ile kentlere yerleşiyor. İstanbul da yeni bir yaşam adreslerinden biri.

GÖÇMEN DAYANIŞMA DERNEĞİ (Söyleşi)

Bir yandan göçmenlerin haklara erişimine destek olurken, bir yandan göçmen kadınlarla, LGBTİ+’larla, çocuklarla çalışmalar yapan GDD’den Hatice Ödemiş’e göçmenlerin kentteki dayanışmasının, göçmenlerle dayanışmanın sınır ve imkânlarını sorduk.

EMEK DAYANIŞMASI

ÖZGÜR NARİN

Hizmet sektörünün, sadece salgın gibi beklenmeyen bir krizde değil ekonomik herhangi bir darboğazda da gözden çıkarılabilir kısmı olan kafe, restoran, perakende vb. çalışanlarının iş yeri temelli veya iş yeri dışında geliştirdiği dayanışma pratiklerini ortaya çıkaran koşullar neler? Bu tür yapılar ne tür faaliyetlere başvuruyor ve bu pratikleri sürekli kılmaları ne kadar ve nasıl mümkün olabilir?

KAFE-BAR ÇALIŞANLARI DAYANIŞMASI (Söyleşi)

Geçtiğimiz yılın Kasım ayından beri çeşitli yöntemlerle sesini ve taleplerini duyuran Kafe-Bar Çalışanları Dayanışması’na, yakın dönem faaliyetlerini ve sektörde bu türden faaliyetlerin önemi, sınırları ve olanaklarını sorduk.

KADIN DAYANIŞMASI

SELMA DEĞİRMENCİ

Kadınların ev içi emeğine toplumsal bir mecra üretme gayesi içinde üretim eksenli dayanışma biçimlerini ortaya çıkaran koşullar nelerdir? Bu tür yapılar ne tür faaliyetlere başvuruyor ve bu pratikleri sürekli kılmaları ne kadar mümkün ve nasıl?

KADIN EMEĞİNİ DEĞERLENDİRME VAKFI (Söyleşi)

1986’dan beri faal Kadın Emeğini Değerlendirme Vakfı (KEDV) için kadın kooperatifçiliği, 2002 yılından itibaren yoğunlaşılan alanlardan biri oldu. Kadın kooperatiflerindeki dayanışmanın neticelerinden biri olan Simurg Kadın Kooperatifleri Birliği’nin de bir bileşeni olan vakfa bu türden faaliyetlerin önemi, sınırları ve olanaklarını sorduk.

SANATÇI DAYANIŞMASI

FEYYAZ YAMAN

Sanat üreticilerinin, bu alandaki emeğiyle hayatını geçindiren insanların birbiriyle dayanışmaya yönelten koşullar neler olageldi? Sanatçılar arasındaki dayanışma genellikle hangi yöntemlere başvurdu? Geçmişten bugüne baktığımızda bu pratikleri kalıcı oluşumlar haline getirmelerinin olanakları veya sınırları neler olabilir?

OMUZ DAYANIŞMA VE PAYLAŞIM AĞI (Söyleşi)

Kültür-sanat alanının 2020 yılında COVID-19 kısıtlama koşullarından aldığı ağır pay eşliğinde bir yandan alanın üreticileri arasında maddi destek ağını örmek, bir yandan da bir arada oluşu kuvvetlendirmek için faaliyetlerini sürdüren Omuz inisiyatifine çalışmalarını ve alanlarında bu çalışmaları sürdürmenin sınır ve olanaklarını sorduk.

KOLEKSİYON

BİRLİKTE, DAHA GÜÇLÜ: "GECELERİ DE, MEYDANLARI DA, SOKAKLARI DA TERK ETMİYORUZ!"

GÖSTERGE

YENİ SOSYAL POLİTİKA ANLAYIŞI: SİSTEM MEZUNİYETİ

YAVUZ SALTIK

GÜVENCESİZLİK, YENİ EŞİTSİZLİKLER VE ÇÖZÜM YOLLARI KONFERANSI

ENSTİTÜ İSTANBUL

KIR VE KENT YOKSULU YARARINA YENİ BİR DÜZEN İNŞA ETMEK

GÖKHAN GÜNAYDIN
DOSYA: İSTANBUL'UN KUZEYİ

MUTLULUĞUN KUZEY KAPISI: İSTANBUL'UN ORMAN KÖYLERİ

AKİLE GÜRSOY

Kentleşmenin hızla arttığı Antroposen çağında İstanbul’un doğası, ormanları ve orman köylerinde yaşayan nüfusun barındırdığı bilgi birikiminin kıymetini bilmemiz gerekir. Bir orman köylüsünün dediği gibi: “Orman köylüsü kadar ormanı koruyan kimse olamaz.” Dolayısıyla İstanbul’un orman köylerini bu kentin kadim mirasındAn ayrı düşünemeyiz.

İSTANBUL'UN AVRUPA YAKASI KUZEYİNDEKİ KIRSAL KÜLTÜR MİRASI

YILDIZ KAT ve ZEYNEP ÖZDAMAR THOMAS

Kent çeperinin ve kentin kırsal peyzajının bazen kıyısında, bazen de tam ortasında yer alan tarihi yapılar İstanbul’un kuzeyinde de ziyadesiyle bulunuyor. Farkındalık yaratmak amacıyla bu kırsal mirası yazılı ve görsel içerikle paylaşan @istanbulunkirsalkulturmirasi adresli Instagram hesabı editörleri, “zaman tünelinden” peş peşe aktardıkları parçaları Avrupa Yakası haritası üzerinde bir araya getirdi

KALICI GÖLET

EYLÜL ŞENSES ve ONUR YILDIZ

Yüzyıllardır mandaların güdüldüğü sulak çayırlarla çevrili İstanbul’un kuzeyinde mandaların yerlerinden edilmesi, otladıkları meraların ekosistemini, çevredeki köyleri, köylüleri, kuşaklardır manda çiftçiliği ile uğraşan çiftçileri, çobanları, kaymak, yoğurt ve sütlü tatlı üreticileri ve tüketicileri ve daha birçok aktörü etkileyen çok katmanlı bir süreç.

ROMA'DAN BUGÜNE İSTANBUL'UN KAYNAĞI: KUZEY ORMANLARINDA SU YOLLARI

ÇAĞHAN KESKİN

İstanbul’un, kısıtlı kaynakları üzerinden ihtiyaçlarını karşılama iddiasıyla başlatılan devasa altyapı projelerinin, tam da şehri, ihtiyaçlarını karşılamaya yetmeyecek nüfusa taşıyor olması yakın kentleşme tarihimizde sıkça vurgulanır. Ancak imar tarihine derinlikli bir bakış, İstanbul’un kuzeyinden faydalanmak için girişilen bu döngünün ne kadar geriye gidebileceğini gösteriyor.

EKOSİSTEM

YABAN İSTANBUL HAYKIRIYOR: "BEN HÂLÂ EHLİLEŞMEDİM"

SÜREYYA İSFENDİYAROĞLU

Durusu Gölü’nün kıyısında bahri ve yeşilbaşlar, ara sıra da isyankâr duruşlu kara gerdanlı dalgıçlar, umursamaz tavırlı tarakdişler ve sürekli dalıp çıkan altıngözler. Karadeniz’i boydan boya geçen minyatür mavi torpidolara benzeyen yalıçapkınları. Kızıl geyikler, göçmen kuşlar, yaban domuzları, mandalar... İstanbul’un gerçek sakinlerinin mücadelesi her şeye rağmen devam ediyor.

SAHADAN

KUZEY ORMANLARI SAVUNMASI / SELÇUM KOÇUM (Söyleşi) - İSTANBUL'UN ORMANINI SAVUNANLAR

Kuzey Ormanları Savunması (KOS) kritik önemdeki alanda (ve diğer benzer yerlerdeki) mevcut olan doğal yaşamı ve yerel halkı mega projelere karşı savunmak için çabalayan bir ekoloji topluluğu. Kuzey Ormanları’nın bir yaşam alanı olarak önemini, karşı karşıya olduğu tehditleri ve bunlara karşı verilen mücadeleyi KOS’tan Selçuk Koçum ile konuştuk.

İSTANBUL WALKABOUT / NAZLI TÜMERDEM (Söyleşi) - KUZEY İSTANBUL'DA ELEŞTİREL YÜRÜYÜŞLER

İstanbul’un “kentleşmiş” alanlarının ötesinde ormanlar, tarım arazileri, su havzaları, meralar, çiftlikler ve köyleri barındıran kuzey İstanbul’u keşfetmeyi, kaydetmeyi ve haritalandırmayı hedefleyen İstanbul Walkabout araştırma projesinden, metodoloji olarak eleştirel yürüyüşü kullanan Nazlı Tümerdem ile konuştuk.

ALTERNATİFSİZ ROTA: KUŞLARIN DURAĞI KUZEY ORMANLARI

ZEYNEL ARSLANGÜNDOĞDU, BAHAR BİLGEN, ITRİ LEVENT ERKOL ve CEM ORKUN KIRAÇ (Söyleşi)

Zengin biyolojik çeşitliliğe sahip olan İstanbul birçok farklı kuş türünün göç yolları üzerinde bulunuyor. Göç güzergâhı üzerinde önemli bir durak olan İstanbul Kuzey Ormanları’nı parçalayan, bölen ve yok eden mega projeler, yollar ve yapılaşma diğer canlı türleriyle beraber kuşların da yaşam alanları ortadan kaldırıyor.

BÜYÜKŞEHİR HAFIZASI

ADİL GAZOZ - 24 YILDIR SUYUN SESİNİ DİNLİYOR (Söyleşi)

Adil Gazoz, 1997’den bu yana İSKİ’de işçi olarak İstanbul’un merkezinde, Tarihi Yarımada’da su hatlarının içinde çalışıyor. Kazma vurmanın dahi bin bir başka dert açabileceği Yarımada’da suyun sesini dinleyerek sorunların kaynağını buluyor.

METROPOL

1937'DEN BERİ YEŞEREN TARİH: FLORYA ATATÜRK ORMANI

YASİN ÇAĞATAY SEÇKİN

“Kent ormanı” tanımının henüz yerleşmediği bir dönemde, İstanbul’un o dönemki çeperinde Mustafa Kemal Atatürk’ün kurgusuyla hayata geçen alan, bugün hem tanımın karşılığını veriyor hem de bu büyük metropolün yeşil alan sisteminde tartışmasız bir önem arz ediyor. Florya düzlüğünde 80 yılı aşkın sürede adım adım büyüyen bu ormanın tarihi ilgiyi hak ediyor.

BÜTÇE GÖSTERGELERİYLE MERKEZ - YEREL UÇURUMU

MUSTAFA SÖNMEZ

Türkiye’de merkezi yönetim yerel yönetimler üzerindeki güç ve kontrolünü yetki, sorumluluk ve kaynakları gittikçe kısıtlayarak pekiştirmeye çalışıyor. Ulusal ve yerel düzeyde gerçekleşen bu merkezileşmenin niceliksel takibini kamu istihdamı, gelir ve harcamaları üzerinden yapmak mümkün.

HİPHOPÇILARIN GÖZÜNDEN İSTANBUL: "KENDİMİZE YER ARIYORUZ"

NYKS VE HORU

Hiphop’ın müzik, dans ve giyimin ötesinde bir kültür olarak artık dünyanın her köşesinde olduğu gibi şehirlerimizde de yaşandığını görüyoruz. Sahne isimleri “Nyks” ve “Horu” olan dans eğitmenleri Gülay Tezcan ve Koray Kanarya ile özellikle gençlerin ilgi duyduğu hiphop’ın İstanbul’daki tezahürlerini konuştuk.

AKADEMİDEN

HATIRLAMANIN POLİTİĞİ BOMONTİ: KENTSEL DÖNÜŞÜM VE MEKANIN BELLEĞİ

AYÇA YÜKSEL

İstanbul’da sosyal ve kültürel hayat uzun zamandır toplumsal belleği zedeleyecek kadar hızlı ve kökten bir dönüşüm içerisinde. Bu durumun hem sonuç hem de nedeni olan mekânsal dönüşümün en çarpıcı biçimde yaşandığı yerlerden biri de Bomonti.

SAYAÇ

SAYAÇ

İstatistik Ofisi

Kentin çeşitli alanlarda değişimini takip etmek için dört aylık periyotlarda yayınlanan İPA İstanbul’un mütevazi sayacı dönmeye devam ediyor.